Od Poezji do Pieniędzy: Co Dalej z Muzeum Cypriana Norwida w Dębinkach?

Niedoceniony za życia genialny poeta i myśliciel zmarł w nędzy w paryskim przytułku. Teraz w Dębinkach ma w końcu znaleźć swoje godne miejsce. Wymaga to jednak poważnych remontów i wielkich nakładów finansowych.

Powstanie Muzeum Cypriana Kamila Norwida: Historia i Współorganizatorzy

To pierwsza w Polsce placówka muzealną w całości poświęcona temu wybitnemu twórcy. Polska do tej pory nie spełniła swojego obowiązku wobec wielkiego Polaka. Żadne polskie muzeum nie zdobyło się nawet na wystawę stałą poświęconą Norwidowi.

Jacenty Matysiak, dyrektor muzeum i założyciel Fundacji Museion Norwid, przez lata zbierał przyszłe eksponaty. Fundacja powstała kilkanaście lat temu i skupiła wokół siebie badaczy oraz miłośników Norwida. Dzięki osobistym kontaktom prezesa Matysiaka udało się zgromadzić unikalne zbiory.

Dotychczasowe Prace Remontowe i Inwestycje w Muzeum

Muzeum słynie już z plenerowych chopinowsko-norwidowskich koncertów. Odbywają się wystawy i zajęcia edukacyjne. By jednak mogło spełnić swoją zasadniczą rolę, trzeba przeprowadzić kompleksowy remont wnętrz.

Fundacja Museion Norwid, niezależnie od deklarowanej dotacji, dała prawie 50 tysięcy złotych dodatkowych pieniędzy. Środki te zostały przeznaczone na prowadzenie remontów. Od 2018 roku fundacja użytkowała obiekt i przeprowadziła naprawy dachu oraz instalację rynien.

Aktualna Sytuacja Finansowa i Wyzwania Budżetowe

Obecnie muzeum planuje wykonać projekt wnętrz pałacu i dwóch oficyn. Jest to niezbędne do ubiegania się o dofinansowanie z Funduszy Norweskich. Fundusze te ukierunkowane są na renowację zabytkowych obiektów. Przetarg na dokumentację projektową został ogłoszony.

Dyrektor Jacenty Matysiak zwrócił się do radnych z apelem o większe wsparcie finansowe. Podkreślił, że bez środków na prace projektowe niemożliwe będzie ubieganie się o znaczące dofinansowanie zewnętrzne.

„Zwracam się do was z apelem, żeby jednak bardziej pochylić się nad losem muzeum. Może kosztem jakiejś drogi, ale zawalczyć o to, żeby muzeum cały czas było remontowane i rozpoczęło działalność w swojej formie podstawowej." – Jacenty Matysiak, dyrektor Muzeum Cypriana Norwida

Minister kultury zadeklarował muzeum dofinansowanie na 20 lat. Jest to jedyna placówka w Polsce z taką gwarancją. Kwota 1 milion 600 tysięcy złotych rocznie pozwala na podstawowe funkcjonowanie. To jednak nie są pieniądze, które pozwolą muzeum kwitnąć.

Unikalne Zbiory i Eksponaty Muzeum Cypriana Norwida

Fundacja dysponuje jedynym obrazem olejnym Norwida, który nie znajduje się w żadnym z muzeów państwowych. Oprócz tego w zbiorach znajdują się dwie akwarele Norwida oraz 18 rysunków. Do kolekcji należy także 5 grafik oraz prawie wszystkie pierwodruki jego utworów.

Biblioteczka prac norwidologicznych może stać się zapleczem do badań naukowych i prac szkolnych. To już kilka tysięcy pozycji: prac o Norwidzie, czasopism, książek przedwojennych i współczesnych. Fundacja stara się pozyskiwać wszystko, co Norwida dotyczy.

Znaczenie Cypriana Kamila Norwida dla Polskiej Kultury

Jan Paweł II powiedział, że Norwid ukształtował jego sposób myślenia o Kościele i społeczeństwie. To wielka postać, trochę zapomniana, mimo że zbiory norwidologiczne w Polsce są zacne. Do tej pory żadne polskie muzeum nie zdobyło się nawet na wystawę stałą poświęconą temu twórcy.

„To, że na terenie powiatu wyszkowskiego znajduje się Muzeum Cypriana Norwida jest wielkim szczęściem. Mają państwo szansę nie tylko w tym uczestniczyć, ale też podejmować historyczne decyzje." – Dr hab. Tomasz Korpysz, wiceprezes Fundacji Museion Norwid

Norwid nie jest poetą niszowym wbrew temu, co się myśli. Jest bardzo silnie obecny w przestrzeni publicznej. Norwid jest cytowany przez wszystkich, jest przywoływany w debacie publicznej. Istnieje cała sieć szkół norwidowskich, odbywają się ich zjazdy.

Co roku ukazuje się kilkanaście książek o Norwidzie. Powstają kolejne prace, doktoraty i habilitacje. Studenci w pracach dyplomowych bardzo chętnie podejmują temat norwidowski. Środowisko badaczy jest duże i aktywne.

Plany Rozwoju i Etapowanie Inwestycji

Te dwa budynki już mogłyby generować jakieś dochody. Byłyby bilety wejściowe, może nieduże. Pozostałe prace również wymagają funduszy. Muzeum wygospodarowało środki i prowadzi odmulanie stawów, by podnieść atrakcyjność terenu.

Po 4 sezonach koncertów muzeum ma trzecią co do wielkości liczbę słuchaczy w Polsce. Większą publiczność mają jedynie Żelazowa Wola i Łazienki Królewskie. Dyrektor ma już zarezerwowanych 30% pianistów na rok 2027. Taka jest magia Dębinek.

Optymistycznie patrząc, wystawa stała mogłaby być gotowa w ciągu 2 lat od zakończenia remontu wnętrz. Pytanie brzmi, czy jesteśmy w stanie w takim tempie pójść? Jest ogłoszony konkurs na zaprojektowanie wystawy stałej. Wyniki będą znane w maju.

Perspektywy Współpracy i Potencjał Rozwoju

Tam może funkcjonować nie tylko pusty budynek ze smutnymi eksponatami, do których będą przyjeżdżali pasjonaci. To jest znakomity teren z pięknym parkiem. Wiele muzeów pobiera opłaty za wstępy do parków i za sesje fotograficzne.

To tym miejscu może generować także zyski poprzez współpracę ze środowiskiem lokalnym. Mogą się odbywać imprezy gminne i powiatowe. Istnieje sieć szkół norwidowskich - muzeum byłoby znakomitym miejscem do ich zjazdów i zajęć edukacyjnych.

Żadne muzeum na siebie nie zarobi - potwierdza dyrektor Matysiak. Jedynym muzeum w Polsce z większymi dochodami niż koszty jest Wawel. Wszystkie pozostałe - Muzeum Narodowe, Łazienki Królewskie - są utrzymywane z dotacji ministerstwa lub współprowadzącego.

Najniższa dotacja dla muzeum w Polsce to 800 tysięcy złotych. Nawet powiat hrubieszowski daje 900 tysięcy złotych. Dotacją 30 tysięcy złotych od każdego współorganizatora trudno się pochwalić na zjazdach dyrektorów muzeów.

Głosy Radnych Powiatu i Deklaracje Wsparcia

Postanowiliśmy już na tym zarządzie, nie czekając na decyzję gminy Zabrodzie i fundacji, wprowadzić punkt do budżetu. Na ten moment dla powiatu jedna trzecia to kwota 135 tysięcy złotych. Ale zarząd nie powiedział ostatniego słowa.

„Jeżeli pan dyrektor rozpisze ponowne postępowanie, jeżeli ta kwota będzie inna, jeżeli trzeba będzie dołożyć trochę więcej, to wspólnie zadecydujemy. Liczę, że państwo radni poprzecie zwiększenie środków." – Marzena Dyl, starosta powiatu wyszkowskiego

Teresa Czajkowska podkreśliła, że radnych nie trzeba przekonywać do wsparcia muzeum. Jesteśmy jednym z ojców założycieli i to jest nasza odpowiedzialność za słuszną decyzję podjętą wcześniej. Paweł Deluga zauważył, że wszyscy się zgadzają, ale nic się nie dzieje.

Agnieszka Ołdak-Prokop, mieszkanka gminy Zabrodzie, zadeklarowała: "Nisko się pochylam do zarządu o przeznaczyć środki. Również deklaruję, że porozmawiam z radnymi z Zabrodzia i z panem wójtem o zwiększeniu wsparcia."

Leszek Marszał, sekretarz powiatu, przypomniał okoliczności powstania muzeum. Kiedy to muzeum zawiązywaliśmy, żaden z samorządów nie czuł się na siłach dźwignąć to organizatorsko i finansowo. Dlatego kwota przeznaczona przez ministra była punktem wyjścia.

Kwestia Prawna: Własność Powiatu i Roszczenia Spadkobierców

Są jednak niekorzystne dla powiatu decyzje ministra rolnictwa uznające roszczenia spadkobierców byłych właścicieli dworu w Dębinkach. Minister orzekł, że zespół pałacowo-parkowy o powierzchni 5,73 hektara nie podpada pod działanie dekretu z 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Swoją decyzję uzasadniał tym, że zespół był wyodrębniony od reszty majątku i nie był z nim połączony funkcjonalnie. Uznał, że stanowił siedlisko mieszkalne i wypoczynkowe. Nie służył celom gospodarczym związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Obecnie sprawa jest w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, gdzie powiat wystąpił ze skargą kasacyjną. Postępowanie jest zawieszone z uwagi na śmierć jednego ze spadkobierców. Konieczne jest ustalenie następców prawnych przed kontynuacją sprawy.

Mimo niepewności prawnej, prace nad muzeum trwają. Powiat jest przekonany o swoim prawie własności i kontynuuje inwestycje w zespół pałacowo-parkowy. Sprawa sądowa nie wstrzymuje rozwoju placówki muzealnej.

Podsumowanie: Przyszłość Muzeum Cypriana Norwida w Dębinkach

Grzegorz Nowosielski podsumował dyskusję radnych: "Wchodzimy w etap, że przekonani przekonują przekonanych. Jak znam ten zarząd, to zrobi taką inżynierię finansową, że znajdzie pieniądze na projekty techniczne."

Minister kultury i dziedzictwa narodowego zagwarantował finansowanie na 20 lat. To bezprecedensowe wsparcie dla muzeum. Pozostaje kwestia dodatkowych środków od współorganizatorów na kluczowe etapy rozwoju.

Mamy szansę tworzyć historię - podkreśla profesor Korpysz. Muzeum prowadzi już działalność naukową, popularyzatorską, edukacyjną i wydawniczą. Wydaje znakomite publikacje poświęcone temu twórcy. To miejsce może stać się ważnym ośrodkiem badań i kultury.

Jest to troszeczkę żenujące dla naszego państwa - zauważył radny Paweł Deluga. Mamy czterech wieszczy i jedyne dworki i pałace na terenie naszego państwa to tylko Norwida. Mamy ten, gdzie się urodził i ten, gdzie przebywał. Wspierajmy to muzeum dla przyszłych pokoleń.

Przyszłość Muzeum Cypriana Norwida w Dębinkach zależy od wspólnego wysiłku wszystkich partnerów. Od determinacji samorządów, wsparcia ministerstwa, zaangażowania fundacji i społeczności. Tylko razem możemy stworzyć godne miejsce pamięci o wielkim poecie.