525-lecie nadania praw miejskich Miastu Brok
25 października 2026 roku Miasto Brok obchodziło szczególny jubileusz 525-lecia nadania praw miejskich. Uroczystości stanowiły przypomnienie wielowiekowej historii nadbużańskiego ośrodka oraz ludzi, rodzin i miejsc tworzących tę społeczność. Wydarzenie stało się również momentem dyskusji o przyszłości miejscowości i zadaniach stojących przed kolejnymi pokoleniami mieszkańców.
Zorganizowanie tak szerokich uroczystości połączyło liturgiczne dziękczynienie, formalne obrady samorządowe oraz bogaty program naukowo-artystyczny. Spójna koncepcja obchodów pozwoliła przedstawić dzieje Broku od średniowiecznego grodu po współczesny ośrodek turystyczny na Mazowszu.
Dzieje osadnictwa nad Bugiem i odzyskanie miejskiego statusu
Początki zorganizowanego osadnictwa na terenie dzisiejszego Broku sięgają wczesnego średniowiecza. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1203 roku, kiedy funkcjonował tu gród obronny z kościołem, wchodzący w skład dóbr biskupów płockich. Strategiczne położenie nad Bugiem sprzyjało rozwojowi wymiany handlowej oraz spławowi towarów drogą wodną.
Przełomowym momentem był rok 1501, gdy biskup płocki Wincenty Przerębski nadał osadzie prawa miejskie. Miasto przeżywało intensywny rozwój w XVI oraz XVII wieku, stanowiąc ważny ośrodek rzemiosła i handlu zbożem. Pomyślny okres przerwały zniszczenia wojen szwedzkich, a dotkliwy pożar w 1740 roku doprowadził do załamania gospodarczego całej osady.
Kolejny cios przyniosły represje carskie po powstaniu styczniowym, w wyniku których Brok, podobnie jak wiele innych miast na ziemiach polskich, został pozbawiony praw miejskich. Zdegradowana do rangi osady miejscowość czekała na sprawiedliwość dziejową aż do odzyskania niepodległości przez Polskę. Prawa miejskie przywrócono oficjalnie w 1922 roku, co otworzyło drogę do powojennej odbudowy i współczesnego rozwoju.
| Rok | Wydarzenie historyczne | Znaczenie dla rozwoju |
|---|---|---|
| 1203 | Pierwsza wzmianka | Funkcjonowanie grodu obronnego biskupów płockich |
| 1501 | Nadanie praw miejskich | Lokacja miejska z inicjatywy biskupa Wincentego Przerębskiego |
| 1740 | Wielki pożar miasta | Załamanie potencjału po zniszczeniach wojennych |
| 1869 | Utrata praw miejskich | Carska degradacja po zrywie powstania styczniowego |
| 1922 | Odzyskanie praw miejskich | Formalny powrót do rangi miasta w odrodzonej Rzeczypospolitej |
Zrozumienie tej burzliwej chronologii pozwala docenić wysiłek lokalnej społeczności włożony w odbudowę własnego dziedzictwa. Trasa historyczna wzdłuż rzeki oraz zachowane zabytki przypominają o dawnej randze biskupiej rezydencji letniej. Współczesny Brok buduje swoją tożsamość na fundamentach tych wielowiekowych doświadczeń.
Uroczyste obchody i sesja Rady Gminy w Broku
Oficjalne uroczystości 525-lecia nadania praw miejskich zorganizowano 25 października 2026 roku. Na zaproszenie odpowiedzieli liczni goście, mieszkańcy oraz przyjaciele miejscowości leżącej w powiecie ostrowskim. Gospodarzami wydarzenia byli burmistrz Miasta i Gminy Brok Sebastian Oczkowski oraz przewodniczący Rady Gminy w Broku Piotr Radziszewski.
Uroczystości rozpoczęła uroczysta Msza Święta w intencji Mieszkańców, odprawiona o godzinie 12.00 w zabytkowym Kościele pw. Św. Andrzeja Apostoła w Broku. Nabożeństwu przewodniczył ksiądz prałat Jarosław Hrynaszkiewicz, proboszcz tutejszej parafii. Wspólna modlitwa zgromadziła przedstawicieli samorządu, poczty sztandarowe oraz całe rodziny związane z ziemią brokowską od wielu pokoleń.
Kolejnym punktem programu była Uroczysta Sesja Rady Gminy w Broku. Podczas posiedzenia radni podjęli specjalną uchwałę w sprawie uczczenia Jubileuszu 525-lecia nadania praw miejskich miastu. Dokument zyskał pełną aprobatę całego składu samorządowego – uchwała została przyjęta jednogłośnie 13 głosami „za”.
Burmistrz Sebastian Oczkowski podkreślił podczas swojego wystąpienia, że pamięć o przeszłości nie jest jedynie obowiązkiem, lecz stanowi trwały fundament naszej tożsamości. Jubileusz postrzegany jest jako zobowiązanie do podejmowania kolejnych wyzwań rozwojowych przez obecne i przyszłe pokolenia.
W trakcie uroczystości przekazano liczne gratulacje oraz pamiątkowe dyplomy dla samorządowców i włodarza miasta. Wyrazy uznania złożył poseł na Sejm RP Marcin Grabowski oraz podsekretarz stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Żaneta Cwalina-Śliwowska. Gratulacje przekazali również wojewoda mazowiecki Mariusz Frankowski, marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik, starosta ostrowski Jerzy Bauer, a także prezes Banku Spółdzielczego w Ostrowi Mazowieckiej Monika Tymińska.
Sesja naukowa oraz oprawa artystyczna jubileuszu
Ważnym elementem święta miasta był panel wykładów historycznych pod wspólnym tytułem „Brok 525 – Historia, Dziedzictwo, Wspólnota”. Prelekcje pozwoliły zebranym spojrzeć na dzieje miejscowości z perspektywy badań archiwalnych i językoznawczych. Wykłady przybliżyły słuchaczom unikalny charakter lokalnej wspólnoty kształtowanej przez wieki nad Bugiem.
Pierwszy referat wygłosiła profesor Jadwiga Sadowska, koncentrując się na dziejach miasta oraz losach jego dawnych mieszkańców. Drugą prelekcję przedstawiła profesor Monika Kresa, która szczegółowo omówiła etymologię nazw miejscowych z perspektywy historyczno-językoznawczej. Wykłady cieszyły się dużym zainteresowaniem publiczności poszukującej rzetelnych źródeł wiedzy o regionie.
Wykłady historyczne
Profesor Jadwiga Sadowska przedstawiła ciągłość losów mieszkańców na przestrzeni wieków. Profesor Monika Kresa wyjaśniła z kolei źródłosłów lokalnego nazewnictwa i jego lingwistyczne korzenie.
Lamento Project
Artyści Warszawskiej Opery Kameralnej zaprezentowali program „Od barokowego lamentu po współczesne ballady”. Klasyczne instrumentarium połączono z motywami jazzowymi i muzyką filmową.
Zwieńczeniem uroczystości był występ artystów Warszawskiej Opery Kameralnej z programem Lamento Project. Na scenie wystąpili: sopranistka Dorota Szczepańska, Alon Sariel grający na lutni oraz Peter Schwebs na kontrabasie. Muzycy połączyli barokową ekspresję z elementami jazzu, współczesnego popu oraz motywów filmowych, tworząc poruszający finał całego dnia obchodów.
Wydarzenia kulturalne i wsparcie z Funduszy Europejskich
Jubileusz 525-lecia stał się impulsem do realizacji licznych projektów edukacyjnych i kulturalnych skierowanych do różnych grup wiekowych. Inicjatywy te miały na celu wzmocnienie więzi międzypokoleniowych oraz upowszechnienie wiedzy o dorobku kulturowym pogranicza Mazowsza i Podlasia. Przygotowane działania aktywizowały młodzież szkolną oraz dorosłych mieszkańców.
- Plenerowa wystawa historyczna „Dzieje Miasta Brok” prezentująca unikalne materiały archiwalne w przestrzeni miejskiej.
- Konkurs historyczny zorganizowany dla uczniów Zespołu Publicznych Placówek Oświatowych w Broku.
- Konkurs plastyczny „Pocztówka z Broku” popularyzujący lokalne walory architektoniczne i krajobrazowe.
- Warsztaty kultury kurpiowskiej przybliżające tradycyjne rzemiosło oraz folklor regionu.
Organizacja obchodów oraz działań towarzyszących była możliwa dzięki realizacji projektu pod nazwą „Brok 525 – Historia, Dziedzictwo, Wspólnota”. Zadanie uzyskało wsparcie z Funduszy Europejskich w ramach naboru „Regionalne Granty na Rewitalizację na Mazowszu”. Przedsięwzięcie wpisano w ramy Programu Regiony Rewitalizacji 3.0, którego celem jest wzmacnianie zdolności gmin do programowania i wdrażania działań rewitalizacyjnych.
Projekt stanowił element trzeciej edycji współpracy Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej z zespołami do spraw rewitalizacji w urzędach marszałkowskich, korzystając z Pomocy Technicznej dla Funduszy Europejskich 2021-2027. Całkowity koszt zadania wyniósł 98 000,00 zł, z czego wartość dofinansowania ze środków unijnych zamknęła się w kwocie 88 195,00 zł. Więcej szczegółowych informacji na temat przeprowadzonych konkursów udostępniono na stronie Gminy Brok.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy Miasto Brok uzyskało po raz pierwszy prawa miejskie?
Brok otrzymał prawa miejskie w 1501 roku. Akt lokacyjny wydał ówczesny biskup płocki Wincenty Przerębski, do którego dóbr należała osada.
Z jakiego powodu Brok utracił status miasta w XIX wieku?
Utrata praw miejskich nastąpiła w ramach represji władz carskich po upadku powstania styczniowego. Podobny los spotkał wówczas wiele innych polskich miejscowości.
Kiedy Brok odzyskał formalny status miasta w XX wieku?
Miejscowość odzyskała prawa miejskie w 1922 roku, wkrótce po odrodzeniu niepodległego państwa polskiego.
Jaką kwotę dofinansowania z Funduszy Europejskich pozyskano na projekt Brok 525?
Wartość dofinansowania ze środków unijnych wyniosła 88 195,00 zł przy całkowitym budżecie projektu na poziomie 98 000,00 zł.
Dziedzictwo Broku jako fundament rozwoju
Obchody 525-lecia nadania praw miejskich potwierdziły, że historia Broku pozostaje żywą częścią tożsamości lokalnej wspólnoty. Pamięć o tradycjach grodu biskupiego i wysiłku pokoleń odbudowujących miasto tworzy solidną podstawę pod dalszy rozwój miejscowości nad Bugiem. Odpowiedzialność za zachowanie tego dziedzictwa spoczywa obecnie na kolejnych pokoleniach mieszkańców i samorządowców.
Wskakuj na rower i dołącz do nas!
Publikujemy najciekawsze trasy, rowerowe wydarzenia i fotorelacje z Wyszkowa. Bądź z nami na bieżąco na Facebooku!
