Smaki Puszczy Białej: I miejsce dla publikacji Muzeum Regionalnego w Pułtusku

„Smaki Puszczy Białej” zdobyły I miejsce w XX, jubileuszowej edycji konkursu „Mazowieckie Zdarzenia Muzealne – Wierzba”. Kapituła doceniła publikację w kategorii wydawnictwo muzealne naukowo-edukacyjne. Za nagrodą stoi projekt, w którym dawne przepisy spotkały się z pamięcią mieszkańców, pracą badawczą i dokumentacją tradycyjnej kuchni.

To nie jest wyłącznie książka o tym, co dawniej stawiano na stole. To zapis części niematerialnego dziedzictwa Puszczy Białej. Czytelnik znajdzie tu ślady codzienności, lokalnych produktów i sposobów przygotowania potraw.

I miejsce w jubileuszowej XX edycji konkursu

Wyróżnienie ma znaczenie szersze niż sama ocena książki. Pokazuje, że praca nad lokalnym dziedzictwem może mieć wartość naukową, edukacyjną i dokumentacyjną. W przypadku Puszczy Białej ważne było nie tylko odtworzenie receptur, ale też pokazanie ludzi, miejsc i zwyczajów, z którymi te receptury były związane.

Konkursowa kapituła doceniła właśnie takie podejście. Publikacja łączy opis tradycji z materiałem zebranym podczas projektu. Dzięki temu kuchnia kurpiowska nie została potraktowana jako zestaw ciekawostek. Stała się częścią opowieści o regionie i jego mieszkańcach.

Projekt „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”

Publikacja jest rezultatem projektu „Smaki Puszczy Białej – tradycyjna kuchnia kurpiowska”. Jego celem było udokumentowanie, zachowanie i popularyzacja dziedzictwa kulinarnego Puszczy Białej. Praca nie ograniczała się do przeglądania dawnych zapisów.

Zespół połączył kwerendy muzealne, biblioteczne i archiwalne z badaniami terenowymi. To ważne, ponieważ źródła pisane pokazują tylko część obrazu. O codziennym jedzeniu często więcej mówi pani pamiętająca przygotowanie zupy albo pan, który wie, jak wyglądał dawny zakwas na chleb.

Jak zbierano materiały?

• Przeglądano zasoby muzealne, biblioteczne i archiwalne.
• Zbierano wspomnienia mieszkańców Puszczy Białej.
• Zapisywano dawne przepisy i informacje o produktach.
• Opisywano sposoby przygotowywania potraw.
• Uwzględniano zwyczaje związane z codziennym życiem i świętami.

W takim projekcie liczy się szczegół. Inaczej wyglądało użycie mąki, mleka, jajka, kapusty czy ziemniaków w zwykły dzień, a inaczej podczas święta. Inne znaczenie miały grzyby, szczaw, marchew i produkty dostępne w konkretnej części roku.

Wspomnienia pani z jednej wsi mogły uzupełniać relację pana z innej miejscowości. Nie chodziło o stworzenie jednej sztywnej wersji kuchni. Celem było pokazanie różnorodności praktyk obecnych w regionie.

Więcej niż przepisy: zapis codziennego życia

Najważniejsza cecha książki polega na tym, że nie jest jedynie zbiorem przepisów. Tradycyjna kuchnia jest tu punktem wyjścia do opowieści o pracy, dostępnych produktach i sposobie organizacji dnia. Potrawy mówią o tym, co można było wyhodować, zebrać albo przechować.

Chleb wymagał mąki, wody i zakwasu. Ciasto mogło powstać z mąki pszennej, jajka i mleka, ale jego forma zależała od okazji oraz możliwości gospodarstwa. Ziemniaki dawały podstawę wielu dań. Kapusta, grzyby i szczaw uzupełniały jadłospis w różnych porach roku.

Potrawy zapisane w pamięci regionu

W opowieści o kuchni kurpiowskiej ważne miejsce mogą zajmować pierogi, placki, kluski, barszcz i zupy. Każde danie ma nie tylko składniki, lecz także sposób przygotowania. Liczy się ilość wody, rodzaj mąki, czas wyrastania ciasta oraz wielkość, na jaką kroiło się składniki.

Wspomnienie o tym, że warzywa krojono na mniejsze kawałki, by szybciej ugotować zupę, jest równie praktyczne jak sama lista produktów. Takie informacje pokazują wiedzę przekazywaną w domu. Nie zawsze trafiała ona do książek kucharskich.

Dlaczego ten kontekst jest ważny?

Sam przepis można przepisać. Trudniej zachować wiedzę o tym, kiedy przygotowywano daną potrawę, dla kogo ją gotowano i z jakich powodów zmieniano składniki. Projekt dokumentuje właśnie tę szerszą część tradycji.

Autorzy, redakcja naukowa i praca ze źródłami

Autorami publikacji są Sylwia Słojkowska-Affelska i Halina Witkowska. Redakcję naukową przygotował prof. dr hab. Radosław Lolo. Ten skład pokazuje połączenie pracy autorskiej z kontrolą naukową.

Wydawnictwo korzysta z kilku rodzajów materiałów. Kwerendy pozwalają odnaleźć wcześniejsze zapisy. Badania terenowe wnoszą głos mieszkańców. Dopiero zestawienie tych źródeł daje pełniejszy obraz tradycyjnej kuchni Puszczy Białej.

Publikacja nie jest jedynie zbiorem przepisów. To dokumentacja fragmentu niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu oraz opowieść o dawnych smakach, codzienności i tradycjach mieszkańców.

Dlaczego warto zachować tę część dziedzictwa?

Nagroda jest potwierdzeniem, że warto prowadzić badania nad lokalnym dziedzictwem. Warto słuchać mieszkańców i zachowywać ich wiedzę dla kolejnych pokoleń. Kuchnia zmienia się szybko, lecz wraz z dawnymi metodami mogą zniknąć także słowa, zwyczaje i wspomnienia związane z jedzeniem.

W Puszczy Białej tradycja nie mieści się tylko w recepturze. Jest w sposobie wyrabiania chleba, doprawiania barszczu, lepienia pierogów i przygotowania zupy. Jest także w decyzji, jakie składniki wykorzystać, gdy ilość produktów była ograniczona.

Dlatego podziękowania Muzeum Regionalnego w Pułtusku obejmują osoby, które podzieliły się wiedzą, wspomnieniami i rodzinnymi przepisami. Bez ich udziału projekt nie miałby takiego wymiaru. Podziękowania należą się również wszystkim osobom zaangażowanym w powstanie publikacji.

Podsumowanie: książka ważna dla regionu

„Smaki Puszczy Białej” zdobyły I miejsce w XX, jubileuszowej edycji konkursu „Mazowieckie Zdarzenia Muzealne – Wierzba” w kategorii wydawnictwo muzealne naukowo-edukacyjne. To wyróżnienie dla publikacji, ale także dla całego sposobu pracy nad lokalnym dziedzictwem.

Projekt połączył kwerendy muzealne, biblioteczne i archiwalne z badaniami terenowymi. Zebrano wspomnienia mieszkańców, dawne przepisy, informacje o produktach, sposoby przygotowania potraw i zwyczaje codziennego życia. Autorami są Sylwia Słojkowska-Affelska i Halina Witkowska, a redakcję naukową przygotował prof. dr hab. Radosław Lolo.

Publikacja pokazuje, że kuchnia kurpiowska jest częścią historii Puszczy Białej. Chleb, ciasto, zupy, pierogi, kluski, placki, kapusta, ziemniaki, grzyby i mąki prowadzą do szerszej opowieści o pracy oraz pamięci. To właśnie ten szerszy kontekst nadaje książce wartość.

Dla Muzeum Regionalnego w Pułtusku nagroda jest potwierdzeniem sensu dalszych badań. Jest też podziękowaniem dla mieszkańców i wszystkich osób, które pomogły zachować tę część tradycji.