Spółdzielnia socjalna Złoty Środek – kontrowersyjny plan Wyszkowa budzi wątpliwości radnych

Gmina Wyszków przygotowuje się do utworzenia drugiej spółdzielni socjalnej pod nazwą „Złoty Środek". Projekt zakłada współpracę z gminą Brańszczyk i pozyskanie prawie pół miliona złotych dofinansowania. Radni mają jednak liczne wątpliwości dotyczące transparentności procesu i prawdziwych celów inicjatywy.

Choć formalnej decyzji jeszcze nie podjęto, a konkretne zadania nowej spółdzielni pozostają niejasne, nieoficjalnie w kuluarach wymienia się już nazwisko przyszłego prezesa. Sprawa wywołała burzliwą dyskusję na posiedzeniach komisji Rady Miejskiej.

Nagle znalazła się możliwość pozyskania 500 tysięcy złotych

Temat utworzenia spółdzielni socjalnej Złoty Środek pojawił się niespodziewanie na porządku obrad komisji gminnych. Wiceburmistrz Artur Laskowski tłumaczył radnym, że powodem nagłego zainteresowania jest dostępność środków zewnętrznych.

Drążąc temat możliwości pozyskania funduszy, przedstawiciele urzędu dotarli do operatora ośrodka wsparcia ekonomii społecznej na Mazowszu. Okazało się, że nie wykorzystał on wszystkich środków przeznaczonych na tworzenie spółdzielni i zabezpieczył je dla Wyszkowa.

Warunek jest jeden – gmina musi zdążyć utworzyć spółdzielnię do końca lipca. Pieniądze nie będą czekały w nieskończoność.

Wiceburmistrz przekonywał, że chodzi o założenie spółdzielni osób prawnych, która da pracę osobom bezrobotnym. W jego ocenie bezrobotni to nie tylko ludzie bez kwalifikacji – wśród nich są osoby z doświadczeniem, które mogą stanowić wartość dla takiej organizacji.

Czym jest spółdzielnia socjalna i dlaczego samorządy ją tworzą

Zakres działalności spółdzielni socjalnych w Polsce

Samorządy tworzą spółdzielnie socjalne z kilku powodów. Mogą zlecać im część swoich zadań i korzystać z możliwości pozyskiwania dotacji niedostępnych dla typowych jednostek budżetowych. W przypadku spółdzielni osób prawnych istnieje też możliwość powierzania zadań w formule in house, czyli bez przeprowadzania przetargów.

Spółdzielnia socjalna z założenia ma zarabiać na swoją działalność. Osiągany dochód nie jest jednak przeznaczany na wypłatę zysków właścicielom. Powinien służyć przede wszystkim utrzymaniu miejsc pracy dla osób w trudnej sytuacji życiowej, rozwojowi działalności oraz realizacji celów społecznych.

Rozmowy z osobami już zatrudnionymi – radni pytają o transparentność

Podczas posiedzenia komisji wiceburmistrz Laskowski wymienił pierwsze osoby, z którymi prowadzono rozmowy o ewentualnym zatrudnieniu w przyszłej spółdzielni. Bynajmniej nie są to osoby bezrobotne ani zagrożone wykluczeniem społecznym.

Rozmowy zaczęto prowadzić z byłym wiceburmistrzem Piotrem Eychlerem, który obecnie prowadzi działalność gospodarczą. Kolejnym rozmówcą był Grzegorz Siek z Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkalnictwa Urzędu Miejskiego. Wiceburmistrz sugerował, że fragment referatu tego wydziału mógłby z czasem zostać przeniesiony do ramach działalności spółdzielni.

Sam Artur Laskowski nie krył, że kilka miesięcy temu, gdy był bezrobotny po odwołaniu z funkcji dyrektora Biblioteki Miejskiej w Radzyminie, zgłosił akces burmistrzowi do przygotowania i założenia spółdzielni socjalnej. Plany uległy zmianie, gdy objął stanowisko wiceburmistrza.

„Mamy człowieka" – Adam Ślubowski jako przyszły prezes

Wszystko wskazuje na to, że kandydatem na prezesa spółdzielni socjalnej Złoty Środek został Adam Ślubowski. To były naczelnik Wydziału Promocji w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie i były sekretarz gminy Radzymin.

Pogłoski o tym, że to właśnie Ślubowski ma kierować nową spółdzielnią, krążą w Wyszkowie od kilku tygodni. W poniedziałek 15 czerwca pojawił się oficjalnie w towarzystwie wiceburmistrza Laskowskiego na posiedzeniu komisji w gminie Brańszczyk. Razem referowali temat utworzenia spółdzielni.

W środowym posiedzeniu komisji oświaty w Wyszkowie Adam Ślubowski już nie uczestniczył. Oficjalnie jego nazwisko nie padło, choć radni intensywnie pytali o tryb wyłonienia obsady i prezesa nowej spółdzielni socjalnej.

Pytania radnych o proces wyboru zarządu

Radna Monika Bieżuńska pytała wprost o zasady zatrudniania. Czy będzie konkurs? Wiceburmistrz odpowiedział, że spółdzielnie działają na innych zasadach niż jednostki budżetowe. Nie muszą przeprowadzać konkursów – bronią się swoją pracą.

Lidia Błachnio dopytywała o źródło kandydatów do zarządu. Czy to ludzie z ulicy, którzy się zgłaszają? Wiceburmistrz wyjaśnił, że zarząd zostanie wybrany przez pełnomocników burmistrza zaraz po podjęciu uchwały. W pewnym momencie rozmowy wiceburmistrz Laskowski zapewnił radnych, że nie zna osób, które mają tam podjąć pracę. Po chwili jednak stwierdził coś zupełnie innego:

„Mamy człowieka. W wyniku prowadzonych rozmów już jakiś kandydat się pojawił, ale czy on zostanie wybrany? Jeżeli państwo kogoś macie, to będzie spotkanie założycielskie i spośród osób wskazanych przez burmistrza zostanie dokonany wybór przede wszystkim prezesa."

Według wiceburmistrza musi to być osoba z dużym doświadczeniem zarówno w samorządzie, jak i w prowadzeniu własnej firmy. Dodatkowo powinna mieć czas na zajęcie się tworzeniem spółdzielni socjalnej od podstaw.

Może PSZOK, może sprzątanie – zakres działalności wciąż otwarty

Choć pomysł został przedstawiony radnym obu gmin i ma być głosowany na czerwcowych sesjach, nie zaprezentowano konkretnego zakresu działalności przyszłej spółdzielni socjalnej. Wiceburmistrz wymieniał jedynie możliwe kierunki rozwoju.

Wspomniana już obsługa gminnego Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych mogłaby być jednym z zadań. Pojawiła się też koncepcja obsługi dworca kolejowego, choć podobno ma to robić Biblioteka Miejska. Wiceburmistrz wyliczał dalsze możliwości w zakresie działalności spółdzielni.

Wiceburmistrz przywoływał przykłady podobnych rozwiązań działających w innych częściach kraju jako dowód, że taka formuła może się sprawdzić. Podkreślał, że możliwości jest wiele i wiele jest też zadań zlecanych przez samorząd, które mogłaby przejąć spółdzielnia socjalna.

Obawy radnych – tworzenie „sztucznego bytu" dla konkretnych osób

Radni wyrażali liczne zastrzeżenia wobec sposobu przygotowania projektu. Radna Monika Bieżuńska nie kryła swoich wątpliwości:

„Moje wrażenie jest takie, że to ma powstać pod konkretne osoby."

Ta sama radna zastanawiała się, czy sensowne jest tworzenie spółdzielni dla osób już zatrudnionych w urzędzie. Wiceburmistrz argumentował, że jeśli Wydział Gospodarki Komunalnej przeszedłby do spółdzielni, gmina miałaby większą elastyczność przy pozyskiwaniu środków i zlecaniu zadań.

Katarzyna Wysocka wyraziła obawy dotyczące przyszłości pracowników. Jej zdaniem wystarczy reorganizacja struktury urzędu, by ci ludzie zostali postawieni pod ścianą – albo pójdą do spółdzielni, albo stracą pracę.

Radna Wysocka zwracała też uwagę, że podobne usługi świadczą już inne podmioty. Jakieś podmioty prywatne i stowarzyszenia biorą w tym udział, a gmina tworzy twór dla siebie, któremu chce zlecać zadania.

Problem lokalizacji siedziby spółdzielni

Adam Wrzosek pytał, gdzie miałaby mieścić się nowa spółdzielnia socjalna Złoty Środek. Gmina sama ma problemy lokalowe. Wiceburmistrz odpowiedział, że siedzibą nie przejmowałby się na razie – wszystko zależy od tego, jakie zadania będą zlecone. Można przeznaczyć pieniądze na wynajem.

Zdaniem radnego Wrzoska sama idea powstania spółdzielni nie budzi wątpliwości i jest bliska części radnym. Potrzeba założenia spółdzielni nie podlega dyskusji – mówili o tym dość dawno. Problem leży w kwestiach technicznych i braku przejrzystości procesu.

Wiceburmistrz zapewniał, że na pewno nie chodzi o tworzenie bytu sztucznego. Wierzy, że spółdzielnia się odnajdzie, jak w wielu innych samorządach na Mazowszu i w całej Polsce.

Dlaczego nie rozszerzono działalności istniejącego „Szronu"

W Wyszkowie od 2007 roku działa już Spółdzielnia Socjalna „Szron". Obsługuje monitoring miejski w Wyszkowie i Radzyminie. Radni pytali, dlaczego nie rozważono opcji rozszerzenia jej działalności zamiast tworzenia nowego podmiotu.

Wiceburmistrz wyjaśniał, że formuła działania „Szronu" jest trochę inna. W przypadku nowej spółdzielni gmina ma mieć bezpośredni nadzór nad zlecaniem zadań w formule in house, co nie uda się w przypadku SZRONU.

Artur Laskowski twierdził, że zna specyfikę, charakter i możliwości istniejącej spółdzielni. To za duży ciężar i odpowiedzialność, żeby podjąć się zadań stawianych nowej spółdzielni. W nowej spółdzielni wachlarz możliwości byłby większy i gmina miałaby dużo większą kontrolę nad realizacją zadań.

Współpraca z innymi gminami

Jak ujawnił wiceburmistrz, gmina nie zamyka się na współpracę z innymi podmiotami. Rozmowy prowadzono również z gminą Rząśnik. Były rozmowy, ale z nieznanych powodów powiedzieli, że na razie nie są zainteresowani udziałem w projekcie.

Jest szansa, żeby projekt się rozwijał i żeby kolejne gminy mogły dołączać do spółdzielni socjalnej Złoty Środek. Wpisowe i udział są tak skalkulowane, by umożliwić późniejsze rozszerzenie składu założycieli. Pełnomocnik burmistrza Wyszkowa i pełnomocnik wójta Brańszczyka będą nadzorowali, jak funkcjonuje spółdzielnia.

Głosowanie radnych – podzielone stanowiska przed sesją

Radni gminy Brańszczyk w głosowaniu poparli pomysł współtworzenia spółdzielni socjalnej. Ostateczna decyzja zapadnie jednak dopiero na sesji Rady Gminy Brańszczyk.

W gminie Wyszków tematem zajmowała się dotychczas jedna komisja i głosy były wyraźnie podzielone. Trzy osoby głosowały za projektem, trzy osoby wstrzymały się od głosu. Ostateczne głosowanie odbędzie się na sesji Rady Miejskiej 25 czerwca.

W przypadku pozytywnej decyzji obu rad, burmistrz Wyszkowa oraz wójt Brańszczyka wyznaczą swoich pełnomocników. To oni będą reprezentować gminy w spółdzielni i nadzorować jej działalność w zakresie realizacji zadań i wydatkowania środków publicznych.

Do końca roku gminy mogą zdecydować kierunkowo, jakie konkretne zadania chcą w przyszłym roku zlecić spółdzielni. Czy będzie to sprzątanie w szkołach, obsługa PSZOK, zadania z zakresu Wydziału Gospodarki Komunalnej, czy może zupełnie inne działania – to pokaże najbliższych kilka miesięcy.

Znaczenie spółdzielni socjalnych dla rozwoju lokalnego

Spółdzielnie socjalne stanowią ważny element ekonomii społecznej w Polsce. W całym kraju działa ich kilkaset, zatrudniając tysiące osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Dla wielu bezrobotnych, osób z niepełnosprawnościami czy po długotrwałej chorobie to szansa na powrót na rynek pracy.

Samorządy traktują spółdzielnie jako narzędzie realizacji polityki społecznej i zatrudnieniowej. Pozwalają one łączyć cele społeczne z efektywnym wykonywaniem usług publicznych. W ramach projektu tworzenia spółdzielni gminy otrzymują wsparcie finansowe na wyposażenie stanowisk pracy i utrzymanie zatrudnienia przez pierwszy okres działalności.

Kluczem do sukcesu spółdzielni socjalnej jest jasno określony zakres działalności, profesjonalne zarządzanie oraz rzeczywista orientacja na zatrudnianie osób w trudnej sytuacji życiowej. Bez tych elementów spółdzielnia staje się jedynie kolejną jednostką wykonującą zadania gminy, tracąc swój społeczny charakter.

Wyzwania przed nową spółdzielnią

Przypadek spółdzielni Złoty Środek pokazuje typowe dylematy, przed jakimi stają samorządy tworzące spółdzielnie socjalne. Z jednej strony realnie istnieje możliwość pozyskania środków i stworzenia miejsc pracy. Z drugiej strony pojawia się pokusa wykorzystania formuły spółdzielni do realizacji bieżących potrzeb urzędu, omijając standardowe procedury rekrutacyjne.

Co dalej ze spółdzielnią Złoty Środek

Przyszłość spółdzielni socjalnej Złoty Środek zostanie rozstrzygnięta 25 czerwca na sesji Rady Miejskiej w Wyszkowie. Podobną uchwałę będzie rozpatrywać Rada Gminy Brańszczyk. Od tych decyzji zależy, czy gminy wykorzystają szansę na pozyskanie prawie pół miliona złotych dofinansowania.

Nawet w przypadku pozytywnej decyzji radnych, przed spółdzielnią długa droga. Musi zostać formalnie zarejestrowana, wybrany zostanie zarząd, określone konkretne zadania do realizacji. Dopiero w przyszłym roku okaże się, czy projekt spełni oczekiwania jego zwolenników, czy potwierdzi obawy krytyków.

Dla mieszkańców Wyszkowa i Brańszczyka to przypadek testowy pokazujący, jak funkcjonuje lokalny samorząd. Czy decyzje podejmowane są transparentnie z udziałem społeczności, czy też kuluarowo pod presją terminów i dostępności środków. Czy publiczne pieniądze służą realizacji misji społecznej, czy tworzeniu struktur pod konkretne osoby.

Niezależnie od wyniku głosowania, dyskusja wokół spółdzielni Złoty Środek zwróciła uwagę na potrzebę jasnych zasad tworzenia podmiotów z udziałem samorządu. Pokazała też, jak ważna jest rola radnych jako przedstawicieli mieszkańców, którzy zadają niewygodne pytania i domagają się przejrzystości w wydatkowaniu środków publicznych.

Ostatnie słowo należy do radnych i mieszkańców. Czy spółdzielnia socjalna Złoty Środek stanie się narzędziem aktywizacji zawodowej osób wykluczonych, czy kolejną gminną jednostką wykonującą usługi – to pokaże praktyka najbliższych miesięcy. Na razie pozostają pytania, wątpliwości i oczekiwanie na decyzję.