Bezpieczeństwo w turystyce autokarowej jako wspólna odpowiedzialność organizatorów, przewoźników i podróżnych

Jedna trasa może obejmować setki kilometrów, granicę, zmienną pogodę i napięty program. Na drodze nie da się jednak zaplanować wszystkiego co do minuty. Dlatego bezpieczeństwo musi być ważniejsze niż punktualny przyjazd, atrakcja albo oczekiwania grupy.

Ten artykuł opiera się na ogólnym, edukacyjnym komunikacie Polskiej Izby Turystyki wydanym po tragicznym wypadku polskiego autokaru na Węgrzech. Do czasu zakończenia postępowań prowadzonych przez właściwe organy nie należy formułować ocen dotyczących przyczyn tego konkretnego zdarzenia ani odpowiedzialności poszczególnych osób czy podmiotów.

Celem tekstu jest przypomnienie zasad służących bezpieczeństwu milionów osób korzystających z transportu autokarowego. Nie przypisujemy winy uczestnikom zdarzenia. Omawiamy rozwiązania, które powinny działać przed wyjazdem, w trasie i podczas postoju.

Odpowiedzialność organizatora zaczyna się przed wyjazdem

Bezpieczna wycieczka nie zaczyna się w chwili wejścia do autokaru. Zaczyna się przy tworzeniu programu. Organizator powinien sprawdzić, czy przejazd da się wykonać legalnie i bez presji na kierowcę.

Najważniejszy przepis dla organizatora wycieczki: art. 10 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Przepis obejmuje wprost organizatorów wycieczek i nakazuje im zapewnić, aby „uzgodnione umownie harmonogramy transportu” były zgodne z rozporządzeniem.

W praktyce program nie może wymagać naruszenia czasu jazdy, przerw albo odpoczynku. Nie wystarczy policzyć trasy według wskazań mapy. Trzeba uwzględnić natężenie ruchu, postoje, roboty drogowe, granice, pogodę oraz zdarzenia losowe.

Jeżeli plan zakłada przejazd bez realnej rezerwy, problem został stworzony jeszcze przed wyjazdem. Hotel, restauracja czy atrakcja nie mogą być ważniejsze niż bezpieczne wykonanie trasy. Czas przejazdu trzeba planować tak, aby kierowcy mogli reagować na warunki.

Co sprawdzić przed podpisaniem umowy?

• czy program zostawia czas na przerwę i odpoczynek;
• czy plan uwzględnia korki, granice i pogodę;
• czy liczba kierowców pasuje do trasy;
• czy zmiana godziny przyjazdu jest dopuszczalna organizacyjnie;
• czy opiekun zna procedury na wypadek opóźnienia.

Wybór przewoźnika: cena nie może być jedynym kryterium

Najtańsza oferta nie zawsze jest najlepsza. Organizator powinien korzystać z legalnie działającego przewoźnika, który posiada wymagane uprawnienia, doświadczenie i zaplecze do obsługi danej trasy.

Przy krótkiej wycieczce krajowej ważne są inne kwestie niż przy przejeździe międzynarodowym. Długa podróż może wymagać kilku kierowców. Trzeba wcześniej ustalić harmonogram, miejsca postoju oraz sposób reagowania na opóźnienie.

Za stan techniczny pojazdu, jego dopuszczenie do ruchu, dokumentację i organizację pracy kierowców odpowiadają podmioty oraz osoby wskazane w przepisach. Organizator nie przejmuje tych obowiązków, ale powinien działać z należytą starannością.

Czas pracy kierowcy jest częścią bezpieczeństwa

Normy czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynku chronią życie oraz zdrowie. Nie są przeszkodą w realizacji programu. Są jego warunkiem.

Kierowca nie powinien być naciskany, aby dotrzeć do hotelu, restauracji, atrakcji albo miejsca zbiórki o wyznaczonej godzinie, jeżeli droga lub przepisy wymagają postoju. Kierowca może zgłosić zmęczenie, pogorszenie samopoczucia albo warunki, które wykluczają dalszą jazdę.

Wtedy trzeba zmienić harmonogram. Dotyczy to organizatora, pilota, przewodnika, opiekuna i uczestników. Przerwa nie jest stratą czasu. Jest elementem bezpiecznej podróży dla kierowcy i grupy.

Reakcja na zmęczenie

Informacja o zmęczeniu nie powinna być traktowana jako problem wizerunkowy. To sygnał do zatrzymania, oceny sytuacji i ustalenia dalszego planu. Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed punktualnością.

Pasażerowie także tworzą poziom bezpieczeństwa

Autokar jest bezpiecznym środkiem transportu tylko wtedy, gdy jego użytkownicy przestrzegają podstawowych zasad. Dotyczy to dorosłych, młodzieży i dzieci.

W pojeździe wyposażonym w pasy bezpieczeństwa należy z nich korzystać. Pasy powinny pozostać zapięte przez cały czas podczas jazdy. Nie są dodatkiem potrzebnym wyłącznie w samochodzie osobowym czy samolocie.

Podczas gwałtownego hamowania, zderzenia lub przewrócenia pojazdu niezabezpieczony pasażer może zostać przemieszczony w kabinie. Może doznać obrażeń i zagrozić innym osobom. Zapięcie pasa chroni więc pasażera oraz współpasażerów.

Zasady dla grupy

• zajmij swoje miejsce przed ruszeniem;
• zapnij pasy bezpieczeństwa;
• pilnuj, aby dzieci nie chodziły po kabinie;
• gorące napoje zostaw na postój;
• zgłoś opiekunowi sytuację, która może zagrażać grupie.

Zachowanie podczas jazdy: spokój, miejsce i brak rozproszeń

Podczas jazdy pasażerowie powinni pozostawać na miejscach. Przemieszczanie się po autokarze należy ograniczyć do sytuacji koniecznych. Nagłe hamowanie może zmienić zwykły ruch w przyczynę urazu.

Posiłki, szczególnie gorące napoje, bezpieczniej spożywać podczas postoju. Na zakrętach i nierównej drodze kubek może się przewrócić. Dzieci wymagają tu dodatkowej uwagi opiekunów.

Nie należy rozpraszać kierowcy rozmowami, hałasem ani aktywnością na pokładzie. Pilot, przewodnik i opiekun powinni reagować na głośne zachowanie. Gdy kierowca prosi o ciszę, jest to komunikat dotyczący bezpieczeństwa, a nie kwestia wygody.

Alkohol podczas przejazdu nie służy grupie

Podczas podróży autokarowej należy powstrzymać się od spożywania alkoholu. Alkohol może ograniczać ocenę sytuacji, utrudniać wykonanie poleceń załogi, pilota albo opiekuna oraz zmniejszać zdolność do sprawnej ewakuacji.

Może też powodować zachowania, które utrudniają pracę kierowcy i obniżają komfort innych osób. Organizator powinien przekazać tę zasadę przed wyjazdem. W grupie dzieci i młodzieży odpowiedzialność opiekunów jest szczególnie ważna.

Współpraca wszystkich osób decyduje o wyniku

Organizator odpowiada za przygotowanie i realizację imprezy w zakresie wynikającym z przepisów oraz umowy. Przewoźnik realizuje usługę transportową i obowiązki wynikające z regulacji drogowych. Kierowca odpowiada za bezpieczne prowadzenie pojazdu oraz przestrzeganie norm odnoszących się do jego pracy.

Pilot, przewodnik i opiekun wspierają organizację podróży. Powinni reagować na hałas, niebezpieczne zachowania, problemy zdrowotne i sytuacje wymagające postoju. Pasażer nie jest biernym odbiorcą usługi. Jego zachowanie wpływa na całą grupę.

Checklista przed rozpoczęciem podróży

• program uwzględnia rzeczywisty czas i możliwe opóźnienia;
• przewoźnik jest legalny i ma doświadczenie;
• ustalono liczbę kierowców oraz miejsca postoju;
• grupa zna zasady korzystania z pasów;
• opiekun wie, kto podejmuje decyzję o zatrzymaniu;
• przygotowano kontakt alarmowy i dokumenty wyjazdu.

Bezpieczeństwo zawsze przed programem wycieczki

Nie da się wyeliminować każdego ryzyka. Można jednak ograniczyć je przez dobre planowanie, kontrolę dokumentów, sprawdzenie stanu technicznego pojazdu, rozsądny czas przejazdu i jasne zasady dla pasażerów.

Nie należy oceniać przyczyn konkretnego wypadku ani odpowiedzialności osób lub podmiotów przed zakończeniem postępowań właściwych organów. Wnioski dotyczące organizacji podróży powinny opierać się na faktach, przepisach i doświadczeniu.

W turystyce możemy zmienić godzinę przyjazdu, skrócić program, zrezygnować z atrakcji czy zrobić dodatkowy postój. Nie możemy natomiast iść na kompromis w kwestii zdrowia i życia ludzi